Plamka żółta to niewielkich rozmiarów punkt umiejscowiony na siatkówce oka, będący największym skupiskiem czopków - światłoczułych receptorów siatkówki. Terminem Age-related Macular Degeneration (w skrócie AMD) określa się związane z wiekiem zwyrodnieniowe zapalenie plamki żółtej, będące jedną z najczęstszych przyczyn całkowitej utraty wzroku. Choroba ta jest najczęstszą przyczyną całkowitej utraty wzroku u osób po 65 roku życia.

Znane są dwie postacie tej choroby: AMD suche występujące u 80% chorych oraz bardziej niebezpieczne AMD mokre (wysiękowe). Jak wynika ze statystyk na ADM cierpi 1,9 miliona Polaków, u 600 tysięcy nich choroba wkroczyła w zaawansowane stadium.

Przyczyny:

Naukowcy wciąż próbują dociec przyczyny powstawania AMD, niedawne badania ujawniły, iż do rozwoju choroby przyczyniać mogą się mutacje w obrębie genu kodującego, tzw. czynnik H. Czynnik ten jest białkiem odpowiedzialnym za hamowanie reakcji układu immunologicznego na infekcje bakteryjne i wirusowe po zwalczeniu zagrożenia. W konsekwencji mutacji zdolność do hamowania reakcji odpornościowych zostaje zaburzona, co prowadzi do niebezpiecznego dla zdrowia utrzymywania się stanów zapalnych w organizmie.

Czynniki ryzyka:

- Wiek, największą zachorowalność odnotowuje się w śród osób po 75- tym roku życia
- Płeć żeńska
- Uwarunkowania genetyczne
- Nadciśnienie tętnicze
- Długotrwale narażenia wzroku na intensywne światło
- Palenie tytoniu
- Niedobór przeciwutleniaczy takich jak: witaminy E, C, beta-karoten, selen
-Niedobór luteiny i i zeaksantyny
- Jasny kolor tęczówki-
- Otyłość

Objawy:

- Zniekształcone widzenie linii prostych
- Trudności w czytaniu
- Problemy z widzeniem centralnym ( środka obrazu)
- Rozmycie krawędzi oglądanych przedmiotów
- Trudności w rozróżnianiu kolorów
- Wykrzywianie linii prostych

Należy pamiętać, że wczesne stadium AMD u większości osób nie wpływa na jakość widzenia. Gdy choroba dotyczy tylko jednego oka początkowo można nawet nie dostrzec różnicy w jakości widzenia.

Diagnoza:

Chorobę stwierdza się podczas badania okulistycznego, dlatego osoby po 50 –tym roku życia powinny regularnie kontrolować oczy. Jednym z często wykonywanych bań jest test Amslera pozwalający określić stan plamki żółtej oraz jej okolicy. Innym pomocnym w zdiagnozowaniu choroby badaniem jest angiografia fluoresceinowa- kontrastowe badanie naczyń krwionośnych dna oka. W celu wykonania badania pacjentowi podaje się dożylnie barwnik, aby następnie przy użyciu specjalnego aparatu wykonać zdjęcia dna oka.

Prosty test można przeprowadzić także samodzielnie: należy wziąć kartkę w kratkę i namalować na niej punkt. Patrząc na niego z odległości 40 cm należy zwrócić uwagę na to, czy linie kratki nie zbliżają się do siebie lub się nie oddalają. Jeśli tak jest, należy udać się do okulisty.

Zaćma polega na częściowym lub całkowitym zmętnieniu soczewki oka.

Soczewka jest istotnym elementem układu optycznego oka, odpowiadającym za możliwość dobrego widzenia z bliska i z daleka. Soczewka znajduje się wewnątrz gałki ocznej za tęczówką i współodpowiada za tworzenie obrazów na siatkówce (umiejscowionej w tyle gałki ocznej). Zmętnienie soczewki utrudnia lub wręcz uniemożliwia widzenie.

Utrata przezierności soczewki najczęściej związana jest z wiekiem (zaćma starcza), lecz może też być pourazowa, wrodzona, polekowa lub metaboliczna. Jedynym sposobem na "wyleczenie" zaćmy jest operacyjne usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej nową - sztuczną. Współczesna medycyna dokonała ogromnego postępu w zakresie chirurgii zaćmy i obecnie miliony osób poddają się tej operacji.

Typy zaćmy

Zaćma wrodzona (cataracta congenita) - zaćmienie soczewki występuje już w momencie urodzenia, występuje jako:

• zaćma warstwowa, okołojądrowa (cataracta zonularis, perinuclearis) - rozwija się w warstwie położonej obwodowo względem jądra zarodkowego, a zaćmienia biegnące współśrodkowo leżą w obrębie jądra płodowego; zaćmienie jest mniej wysycone w centrum, stąd upośledzenie widzenia jest tylko częściowe, obwód soczewki jest przejrzysty; jest ona najczęściej spotykaną odmianą zaćmy wrodzonej,
• zaćma jądrowa (cataracta nuclearis),
• zaćma całkowita (cataracta totalis) - które uniemożliwiają prawidłowe widzenie plamkowe i powodują brak możliwości rozwoju zdolności widzenia u noworodka; powstaje wtórne niedowidzenie (amblyopia); przy obustronnej zaćmie całkowitej rozwija się oczopląs i zez,
• zaćma torebkowa przednia i tylna (cataracta capsularis anterior et posterior),
• zaćma biegunowa (cataracta polaris anterior velet posterior),
• zaćma błoniasta (cataracta membranacea) - pojawia się wtedy, gdy w pierwszym okresie życia dochodzi do przerwania ciągłości torebki soczewki i wchłonięcia się jej mas.

Podstawowym objawem zaćmy wrodzonej całkowitej jest biała źrenica (leucocoria). Drugim objawem, charakterystycznym dla niewidzących dzieci jest odruch palcowo-oczny Franceschettiego. Polega on na uciskaniu przez niemowlę oczu (piąstkami lub kciukami obu dłoni).

Zaćma wrodzona częściowa może być rozpoznana dopiero u kilkuletniego dziecka, gdy upośledza widzenie na tyle, że zostaje zauważone np. w szkole przez nauczycieli lub rówieśników, lub też gdy jej rozwój postępuje w wieku późniejszym.

Zaćma nabyta (łac. cataracta acquisita), którą w zależności od stopnia zaawansowania dzielimy na:

• zaćma początkowa (cataracta incipiens) - występuje zmętnienie na obwodzie soczewki
• zaćma zaawansowana (cataracta provecta) - zamglenie obejmuje całą soczewkę powodując upośledzenie wzroku
• zaćma niedojrzała (cataracta immatura lub praematura) - zamglenie powoduje ślepotę
• zaćma dojrzała (cataracta matura) - występuje całkowite zamglenie soczewki
• zaćma pęczniejąca (cataracta intumescens) - soczewka chłonie wodę i dlatego pęcznieje
• zaćma przejrzała (cataracta hypermatura) - włókna soczewki ulegają stopniowemu upłynnianiu, powodując przesunięcie się jądra soczewki w dół. Upłynnione masy soczewki mogą jednak spowodować zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego (łac.Irydocyclitis phacolytica) lub zapalenie wszystkich tkanek wewnątrz oka (łac.endophtalmitis), które może spowodować nieodwracalną ślepotę.

Podział ze względu na lokalizację zmian

• zaćma korowa (łac.cataracta corticalis, ang. cortical cataract)
• zaćma podtorebkowa tylna (cataracta subcapsularis posterioris, ang. posterior subcapsular cataract, PSC) - powoduje głównie upośledzenie widzenia do bliży
• zaćma jądrowa (cataracta nuclearis) - w przypadku 2 ognisk zmętnienia w jądrze soczewki może powodować podwójne widzenie jednym okiem
• zaćma brunatniejąca (cataracta brunescem)

Podział ze względu na przyczynę zaćma starcza (cataracta senilis)

• zaćma następowa (cataracta consecutica)
  • zaćma cukrzycowa (cataracta diabetica)
  • zaćma tężyczkowa (cataracta tetanica)
  • zaćma kortyzonowa - może się pojawiać pod torebką tylną już po roku stosowaniu sterydów
  • zaćma galaktozowa - jedyna odwracalna postać zaćmy - u dzieci chorych na galaktozemię po zastosowaniu diety eliminacyjnej zmiany mogą się wycofać.
• zaćma pourazowa (cataracta traumatica), która pojawia się po urazach tępych lub penetrujących do gałki ocznej. Odmiany zaćmy pourazowej są także:
  • zaćma popromienna
  • zaćma hutnicza
  • zaćma elektryczna
• zaćma powikłana (cataracta complicata) - tym terminem określamy zaćmę występującą jako powikłanie innych przewlekłych chorób oczu (np.: jaskra, retinopatia barwnikowa). Ma zwykle kształt gwiaździsty i pojawia się podtorebkowo w okolicy bieguna tylnego soczewki.

Objawy i przebieg

występuje przymglone widzenie, aż do całkowitej utraty wzroku

• zaburzenia w ocenie odległości
• pogorszenie ostrości wzroku
• zez lub oczopląs (u dzieci)
• zaburzenia w poruszaniu lub samoobsłudze (u starszych)

Zaćma może być jedno lub obustronna. Zaćmę jednostronną łatwo przeoczyć lub zbagatelizować.

Leczenie zaćmy

Zaćmę możemy leczyć tylko operacyjnie przez wszczepienie nowej soczewki. Wskazania do tego typu leczenia są zależne od stopnia obniżenia ostrości wzroku; jeśli jest większa od 0,3 nie daje to podstaw do stworzenia stanu pooperacyjnej bezsoczewkowości, wraz ze wszystkimi konsekwencjami, jakie niesie korekcja optyczna i brak akomodacji.

Dawniej zabieg polegał na całkowitym usunięciu starej, zmętniałej soczewki i umieszczeniu nowej sztucznej, jednak po zabiegu pacjent miał wysoką nadwzroczność, co klasyfikowało go do korzystania z bardzo grubych szkieł korekcyjnych (8-16 dioptrii). Dziś usuwa się tylko przednią część soczewki lub rozbija się zmętniałe jej części i w środek wszczepia się nową soczewkę, co nie powoduje już tak wysokiej nadwzroczności (fakoemulsyfikacja).

Z optycznego punktu widzenia najlepszą metodą korekcji bezsoczewkowości, jest wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej, która uzupełnia zmniejszoną moc układu optycznego oka. Moc łamiąca tej soczewki, powinna być dobrana w każdym przypadku na podstawie obliczeń tak, aby uzyskać miarowość oka (dla obliczenia tej mocy konieczny jest przedoperacyjny pomiar krzywizn rogówki - keratometria, pomiar głębokości komory przedniej, a także echograficzny pomiar długości osi gałki - USG-A). Moc wszczepianej soczewki zależy również od jej umiejscowienia w oku; w przedniej bądź tylnej komorze. Oko, które było normowzroczne i posiada przeciętnie długą oś, wymaga na ogół wszczepu o mocy +19, +21,0 D. Stan po wszczepieniu sztucznej soczewki nosi nazwę pseudofakii.

Coraz bardziej popularne staje się zastąpienie korekcji okularowej, soczewkami kontaktowymi (zarówno w przypadku pseudofakii, jak i bezsoczewkowości). Takie rozwiązanie niesie ze sobą wiele korzyści, a do najważniejszych należy możliwość patrzenia obuocznego nawet przy dużej różnicy ostrości wzroku w oczach, poszerzenie pola widzenia (które ograniczają oprawki okularowe), zmniejszenie światłowstrętu (jego przyczyną mogą być okulary), uczucie lekkości i, co jest również bardzo ważne, korzystniejszy wygląd.

Jaskra, to poważna choroba oczu, która polega na powolnym zamieraniu nerwu wzrokowego, a  której rozwój jest w większości przypadków podstępny i bezobjawowy. Dlatego mimo braku dolegliwości należy przeprowadzać odpowiednie badania okulistyczne aby nie przeoczyć początku jaskry.

Jaskra jest chorobą oczu, która może doprowadzić do całkowitej utraty wzroku. Jest chorobą wieloczynnikową. Wzrost poziomu ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz przewlekłe niedokrwienie nerwu wzrokowego jest obecnie uważane za  jeden z głównych czynników jaskrowego uszkodzenia nerwu wzrokowego odpowiedzialnego za przekazywanie informacji wzrokowych do mózgu. Jeżeli jaskra zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznana można skutecznie hamować jej rozwój.

Niestety początkowo objawy jaskry są skryte. Jedynym sposobem wczesnego rozpoznania jaskry jest regularne badanie wzroku u okulisty.

Nie leczona jaskra prowadzi zawsze do  ślepoty!

Jaskrą bardziej zagrożone są osoby posiadające następujące czynniki ryzyka:
- rodzinne skłonności do jaskry,
- nadciśnienie,
- niedociśnienie,
- cukrzyca,
- miażdżyca
- krótkowzroczność wysokiego stopnia,
- objawy niskoskurczowe: zimne ręce i stopy
- częste bóle głowy: migreny
- długotrwały stres
- podeszły wiek,
- wcześniejsze uszkodzenia i zabiegi chirurgiczne na oku,
- chroniczne stosowanie sterydów (ogólne i miejscowe)
- palenie papierosów

Przyczyny, objawy i diagnostyka.

1)   Czy jaskra boli ?
Na ogół nie. Większość przypadków może dawać subiektywne, niespecyficzne objawy – zmęczenie oczu, uczucie ich „wypychania”, bóle głowy, okresowe zaczerwienienie oczu. Jaskry z bardzo dużym ubytkiem w polu widzenia mogą powodować osłabienie ostrości wzroku (stan bardzo zaawansowanej jaskry).
2) Jakie są prawidłowe wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego?
Norma:            od 10 do 21 mmHg
Przeciętnie:    16 mmHg

Trzeba też pamiętać o jaskrze z normalnym ciśnieniem (JNC) – gdzie ciśnienie wewnątrzgałkowe jest w granicach normy, a mimo to  neuropatia nerwu wzrokowego postępuje.

Jaskrę może rozpoznać każdy okulista.

By rozpoznać zagrożenie jaskrą – wystarczy dokładny wywiad lekarski i określenie czynników ryzyka.
By rozpoznać chorobę i określić typ jaskry trzeba wykonać wszystkie poniższe badania:
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego
- badanie dna oka i nerwu wzrokowego wziernikiem
- gonioskopię (badanie kąta przesączania)
- komputerowe pole widzenia.
Jeśli wykryte zmiany są małe i niejednoznaczne należy pogłębić diagnostykę o :
- HRT (tomografię laserową nerwu wzrokowego)
- GDX (polarymetrię laserową włokien nerwowych siatkówki)
- Pachymetrię (ultradźwiękowy pomiar grubości rogówki)
Gdy rozpoznano jaskrę lub zagrożenie jaskrą (podejrzenie) należy być pod stałą opieką okulistyczną i regularnie wykonywać w.w. badania diagnostyczne w celu określenia, czy następuje pogorszenie (progresja choroby). W jaskrze już rozpoznanej najważniejsze badania, poza rutynowym pomiarem ciśnienia wewnątrzgałkowego, to komputerowe pole widzenia, OCT, HRT i GDX.

Leczenie

Leczenie może zapobiec lub ograniczyć utratę wzroku. Celem leczenia jest zahamowanie rozwoju jaskry. Jaskrę leczą/obserwują tylko lekarze okuliści. Najczęściej robią to w Poradniach Jaskrowych (publicznych i prywatnych), które muszą dysponować specjalistycznym sprzętem.
Jaskra jest choroba na całe życie. Istotą i celem leczenia jaskry jest jej zatrzymanie, możliwie na jak najwcześniejszym etapie, zanim wystąpią duże ubytki w polu widzenia, Ubytków tych nie da się już cofnąć, ale można próbować zahamować ich postęp.
Jest kilka metod leczenia jaskry. Jako pierwszy etap stosuje się leczenie zachowawcze, za pomocą kropli wpuszczanych do oka, których zadaniem jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i poprawa ukrwienia nerwu wzrokowego.
Leki muszą być stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza. Nie wolno zaprzestać ich podawania nawet jeśli subiektywnie nie zauważa się efektów ich działania. Przerwanie leczenia może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia i poważne uszkodzenie wzroku
Jeśli to nie pomaga, a jaskra postępuje, można wykonać zabieg laserowy lub częściej chirurgiczny, który ma na celu udrożnienie drogi odpływu cieczy z oka. Takie zabiegi wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.

Praca przy monitorze komputera, wpływy klimatyczne, przebywanie w pomieszczeniach ogrzewanych centralnie, z klimatyzacją, również skażenie środowiska, np. przez ozon, gazy przemysłowe, kurz - mogą powodować dolegliwości typowe dla zespołu suchego oka.

"Suche oko" wynika z niedostatecznego zwilżenia powierzchni gałki ocznej. Dzieje się tak na skutek obniżenia częstości mrugania na przykład w trakcie pracy przed ekranem komputera, podczas długiego czytania, zmniejszenia wytwarzania łez związanego z wiekiem, wskutek zmian hormonalnych w okresie menopauzy u kobiet, używania niektórych grup leków, jak doustne środki antykoncepcyjne.

Zespół suchego oka jest schorzeniem występującym bardzo często. Jest ono związane z szeroko pojęta cywilizacją. Rogówka i spojówka są w niewystarczającym stopniu pokrywane tzw. filmem łzowym, co prowadzi do ich wysychania.

Do najczęściej pojawiających się objawów można zaliczyć uczucie ciała obcego lub piasku pod powieką, pieczenie, swędzenie, kłucie, przekrwienie spojówek, zmęczenie oczu, wymuszone mruganie, trudności przy ruchach powiek, nadwrażliwość na światło, uczucie ucisku w oczach, występowania bólu oczu w nocy, śluzowa wydzielina. U pacjentów z bardziej zaawansowanym, przewlekłym schorzeniem mogą występować zaburzenie widzenia, ból i światłowstręt. Paradoksalnie do nazwy schorzenia, w początkowych okresach choroby może występować wzmożone łzawienie. Dolegliwości nasilają się w suchych i klimatyzowanych pomieszczeniach.

Leczenie suchego oka, jest leczeniem objawowym i polega na stosowaniu tzw. "sztucznych łez".

Grupą szczególną są pacjenci używający soczewek kontaktowych z objawami suchości oka. Dla tych osób szczególnie wskazane są preparaty sztucznych łez bez środków konserwujących.

Leczenie suchego oka jest długotrwałe i często wymaga dużej dyscypliny ze strony pacjenta. Badania wykazują jednak, że przy odpowiedniej dbałości i nawilżaniu rzadko dochodzi do zmian powodujących utratę bądź upośledzenie funkcji widzenia.